Hoe zit het met het taboe op lichaamshaar?

Lichaamshaar

Een groot gedeelte van de blanke vrouwen in de Westerse samenleving verwijdert hun lichaamshaar – denk aan been-, onderarm- en okselhaar – omdat het niet hebben van lichaamshaar wordt gezien als vrouwelijk. Bovendien heeft onderzoek (Basow & Willis, 2001) aangetoond dat vrouwen die hun lichaamshaar niet verwijderen worden geassocieerd met een aantal negatieve kenmerken – zoals agressiever, ongezelliger en minder vriendelijk zijn dan vrouwen die hun lichaamshaar wel verwijderen.

Januhairy
Er heerst een taboe op het niet verwijderen van lichaamshaar bij vrouwen. Ook de Britse student Laura Jackson heeft dit zelf ervaren toen ze haar lichaamshaar liet groeien voor een dramavoorstelling. Nadat ze een aantal weken haar lichaamshaar niet had geschoren, raakte ze er zelf aan gewend en kon ze haar natuurlijke haar eigenlijk wel waarderen. Toch konden veel mensen niet begrijpen waarom ze zelfverzekerder was terwijl ze haar lichaam niet onthaarde. Om meer bewustzijn en acceptatie te creëren, heeft Laura Januhairy geïnitieerd. Januhairy houdt in dat vrouwen gedurende de hele maand januari hun lichaamshaar niet verwijderen, dit is afgelopen januari voor de eerste keer georganiseerd. 

Hoe het allemaal begon
Wanneer en waarom zijn vrouwen begonnen met het verwijderen van hun lichaamshaar en is deze norm dus ontstaan? Onderzoeker Christine Hope (1982) heeft daar onderzoek naar gedaan. Zij analyseerde Amerikaanse, gedrukte advertenties uit de periode 1914-1945. Ze koos voor deze tijdspanne omdat vóór de Eerste Wereldoorlog de meeste vrouwen in de Verenigde Staten hun lichaam nog niet onthaarden, terwijl dit soort moderne gewoontes vanaf 1945 wel redelijk normaal werden.

Vóór 1915
In advertenties van Harper’s Bazar en McCall’s met betrekking tot het ontharen van het lichaam werd er vóór 1915 enkel gerefereerd naar haar op het gezicht, op de armen en in de nek. Bovendien waren deze advertenties klein en kwamen ze niet vaak voor. Het verwijderen van lichaamshaar was niet een van de belangrijkste bezigheden van vrouwen in die tijd, waarschijnlijk omdat de grootste delen van vrouwenlichamen (inclusief het lichaamshaar) werden bedekt door kleding. Slechts enkele dames die op het toneel werkten en waarvan hun kleding kleinere gedeeltes van het lichaam bedekten, verwijderden hun lichaamshaar vóór 1915.

Vanaf 1915
Vanaf 1915 werd in Harper’s Bazar het verwijderen van lichaamshaar gepromoot, voornamelijk het verwijderen van het haar op de onderarmen. Dit ging samen met het promoten van een nieuwe jurkentrend waarbij jurken geen of slechts korte mouwen hadden. Andere catalogussen promootten ook het verwijderen van onderarmhaar. Vanaf 1918 werd ook het verwijderen van beenhaar gepromoot. Het promoten van het verwijderen van zowel onderarm- als beenhaar zorgde ervoor dat de potentiële markt voor bedrijven die ontharingsproducten verkochten werd vergroot, aangezien de meeste vrouwen geen donker gezichtshaar hebben maar wel onderarm- en beenhaar.

Van 1920 tot 1940
Gedurende deze periode namen het aantal advertenties weer af, meer focus lag op de kwaliteit van ontharingsproducten in plaats van op het ontharen zelf. Verder werd het verwijderen van lichaamshaar in het algemeen aangekaart, waarbij advertenties voornamelijk in de maanden van april tot en met september werden getoond. In deze zelfde periode veranderde ook het beeld van ideale, vrouwelijke schoonheid: meer focus kwam er op de onderste delen van het vrouwelijk lichaam te liggen; de ideale benen waren gebruind, goed gevormd en haarloos. Desondanks weigerden ook in deze periode sommige vrouwen hun haren te verwijderen als protest tegen de vele veranderingen.

De Tweede Wereldoorlog
Tijdens de Tweede Wereldoorlog waren kousen, die de benen konden bedekken, moeilijk verkrijgbaar waardoor blote benen de nieuwe norm werden. Gedurende deze periode stonden de ontharingsadvertenties dan ook voornamelijk in het teken van het verwijderen van beenhaar. Bovendien waren de Amerikanen in deze tijd veel bezig met hygiëne. Het menselijk lichaam en lichamelijk producten als zweet en geurtjes werden verafschuwd. Ook lichaamshaar bij vrouwen werden soortgelijk behandeld.

Toch is het belangrijk om te vermelden dat het hygiënisch zijn niet de enige mogelijke verklaring is voor waarom vrouwen hun lichaamshaar verwijderen in de Westerse cultuur. Andere culturen streven namelijk ook naar een goede hygiëne, maar maken daarbij niet het verschil tussen mannen en vrouwen als het gaat om het verwijderen van lichaamshaar. De Amerikaanse cultuur zet mannen en vrouwen neer als absolute tegenpolen, dit zie je dan ook terug in de gewoonte om lichaamshaar te verwijderen. Dat betekent dat wanneer mannen hun lichaamshaar niet verwijderen, vrouwen dat wel zouden moeten doen om vrouwelijk gevonden te worden. Een andere mogelijke uitleg is dat men de neiging heeft om volwassenen te associëren met mannen en vrouwen daarmee met niet-volwassenen, omdat harige lichamen worden gelinkt met de volwassenheid en lichaamsdelen zonder haar met kinderlijkheid. Hope (1982) heeft dit ook aangetoond in haar onderzoek: het woord “baby” maakt vaak deel uit van de merknaam waaronder ontharingsproducten worden verkocht, daarnaast worden Engelse termen als “baby soft” en “velvety” vaak gebruikt om lichaamsdelen zonder haar te beschrijven.

Conclusies
Vrouwen ontharen hun lichaam omdat ze niet geassocieerd willen worden met mannelijkheid en volwassenheid. Zulke associaties zijn het gevolg van de heersende polarisatie in de Amerikaanse cultuur. Bovendien is het ontharen van been- en onderarmhaar ook iets dat is geïntroduceerd door bedrijven die ontharingsproducten verkochten en hun markt wilden vergroten. Het komt er dus eigenlijk op neer dat vrouwen vanalles wordt aangepraat als het gaat om het verwijderen van lichaamshaar. De vraag is wat vrouwen zelf zouden willen als al deze normen niet zouden bestaan. Carolien Borgers liet haar lichaamshaar een jaar staan en maakte daar een podcast serie over. Klik hier als je deze podcast wilt beluisteren. 

Het hierboven beschreven onderzoek is voornamelijk gefocust op Amerika. Desalniettemin kunnen we zeggen dat de ontharingstrend, net als concepten zoals Valentijsdag en fast food, zich over de gehele Westerse wereld heeft verspreid en daardoor dus eenzelfde ontstaansgeschiedenis heeft.

Bronnen:
Basow, S. A. & Willis, J. (2001). Perceptions of Body Hair on White Women: Effects of Labeling. Psychological Reports89, 571-576.
Hope, C. (1982). Caucasian female body hair and American culture. Journal of American Culture5, 93-99.

Foto: Unsplash

Lees ook: Wie is er verantwoordelijk voor de kosten van anticonceptie?

Geef een reactie